เมื่อวันที่ 15-16 มกราคม 2569 ที่ผ่านมา วงการรถจักรยานยนต์รับจ้างผ่านแอปพลิเคชัน (Ride-hailing) ได้เกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งประวัติศาสตร์ เมื่อกระทรวงคมนาคม โดยกรมการขนส่งทางบก ร่วมกับกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) ได้ประกาศเดินหน้าแก้ไขกฎกระทรวงเพื่อ ขยายเพดานขนาดความจุกระบอกสูบ (ซีซี) ของรถจักรยานยนต์สาธารณะ เพิ่มซีซีรถไรเดอร์  จากเดิมที่จำกัดไว้ไม่เกิน 125 ซีซี ให้เพิ่มขึ้นเป็นไม่เกิน 250 ซีซี เพื่อรองรับการเติบโตของเศรษฐกิจแพลตฟอร์มและเทคโนโลยียานยนต์ที่เปลี่ยนไป

1. เบื้องหลังการขยายซีซี: เมื่อกฎหมายเก่าตามไม่ทันเทคโนโลยี

เป็นเวลานานกว่าทศวรรษที่กฎหมายไทยจำกัดให้รถจักรยานยนต์สาธารณะต้องมีขนาดเครื่องยนต์ไม่เกิน 125 ซีซี เนื่องจากในอดีตรถกลุ่มนี้ถูกออกแบบมาเพื่อประหยัดน้ำมันและเน้นรับ-ส่งในระยะใกล้ (วินมอเตอร์ไซค์หน้าปากซอย) แต่ในปัจจุบัน พฤติกรรมการใช้รถเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง ไรเดอร์ส่งอาหารและพัสดุต้องเดินทางวันละกว่า 100-200 กิโลเมตร

รถจักรยานยนต์รุ่นยอดนิยมในปัจจุบัน เช่น Honda PCX, Yamaha NMAX (พิกัด 155-160cc) หรือแม้แต่ Honda Forza 250 ที่วางจำหน่ายในบางภูมิภาค กลายเป็นทางเลือกหลักของไรเดอร์เนื่องจากมีความปลอดภัยสูงกว่า มีระบบเบรกที่ดีกว่า และช่วยลดความเหนื่อยล้าในการขับขี่ระยะไกล การขยายเพดานเป็น 250 ซีซี จึงเป็นการแก้ปัญหา “รถผิดประเภท” ที่เรื้อรังมานาน ให้ไรเดอร์สามารถเข้าสู่ระบบจดทะเบียน รย.17 หรือป้ายเหลืองได้อย่างสง่าผ่าเผย

2. วิเคราะห์ 5 มาตรการหนุนไรเดอร์เข้าสู่ระบบ (อัปเดต 2569)

นอกจากการแก้ไขข้อจำกัดเรื่องซีซีแล้ว รัฐบาลภายใต้ความร่วมมือของหลายหน่วยงาน ยังได้คลอดชุดมาตรการช่วยเหลือเพื่อจูงใจให้ผู้ขับขี่ที่อยู่นอกระบบกว่า 200,000 ราย เข้ามารายงานตัว ดังนี้:

• ระบบ Driver Verify: ไรเดอร์สามารถลงทะเบียนผ่านเว็บไซต์ driververify.mdes.go.th โดยใช้ระบบยืนยันตัวตนดิจิทัล (ThaiID) เพื่อรับ QR Code ยืนยันการอยู่ในขั้นตอนขอจดทะเบียน

• การผ่อนผันการจับกุม: สำนักงานตำรวจแห่งชาติได้รับนโยบายให้ผ่อนผันการจับกุมในข้อหา “ใช้รถผิดประเภท” สำหรับผู้ที่มี QR Code จากระบบ Driver Verify จนถึงวันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2569

• เงินอุดหนุนคนทำดี: มีการทำบันทึกข้อตกลงร่วมกับค่ายแอปพลิเคชัน (Grab, LINE MAN, ShopeeFood) มอบเงินสนับสนุนหรือโบนัสพิเศษมูลค่าสูงสุด 20,000 บาทต่อคน เพื่อเป็นค่าใช้จ่ายในการทำใบขับขี่สาธารณะและการเปลี่ยนป้ายทะเบียน

• การเข้าถึงสินเชื่อและไฟแนนซ์: สำหรับรถที่ยังผ่อนชำระอยู่ รัฐบาลได้เจรจากับสถาบันการเงินให้ยินยอมให้ไรเดอร์นำสำเนาใบคู่มือจดทะเบียนไปยื่นเปลี่ยนประเภทรถเป็นป้ายเหลืองได้ โดยไม่ต้องใช้เล่มจริง

• หลักฐานที่พักอาศัย: ลดความยุ่งยากในเรื่องเอกสารทะเบียนบ้าน โดยอนุญาตให้ใช้เอกสารรับรองจากเจ้าบ้านหรือบุคคลที่น่าเชื่อถือในพื้นที่ปฏิบัติงานจริงแทน เพื่อรองรับไรเดอร์จากต่างจังหวัด

3. ผลกระทบต่อโครงสร้างการขนส่งและผู้บริโภค

การเพิ่มซีซีไม่ได้ส่งผลดีแค่กับไรเดอร์เท่านั้น แต่ผู้บริโภคจะได้รับอานิสงส์ในเรื่องของ “ความปลอดภัย” เนื่องจากเมื่อรถได้รับการจดทะเบียนเป็นรถสาธารณะอย่างถูกต้อง จะต้องมีการทำประกันภัยรถสาธารณะเพิ่มเติม ซึ่งคุ้มครองครอบคลุมถึงผู้โดยสารและบุคคลที่สามในวงเงินที่สูงกว่าประกันภัยรถส่วนบุคคลทั่วไป

นอกจากนี้ การที่รถมีกำลังเครื่องยนต์สูงขึ้น (สูงสุด 250cc) ยังช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดอุบัติเหตุจากการที่เครื่องยนต์ทำงานหนักเกินไปหรือการเบรกที่ไม่ทันท่วงทีในรถขนาดเล็กเมื่อต้องบรรทุกสัมภาระน้ำหนักมาก

4. ขั้นตอนและเส้นตายที่ไรเดอร์ต้องจำ

รัฐบาลกำหนดแผนการดำเนินงานไว้อย่างชัดเจนเพื่อให้การเปลี่ยนผ่านเป็นไปอย่างราบรื่น:

1. ภายใน 28 ก.พ. 69: ต้องลงทะเบียนในระบบออนไลน์เพื่อรับสิทธิ์ผ่อนผัน

2. ภายใน 31 มี.ค. 69: ต้องดำเนินการทำใบขับขี่สาธารณะและยื่นเรื่องเปลี่ยนประเภทรถ ณ กรมการขนส่งทางบกให้แล้วเสร็จ

บทสรุป

การขยับตัวของภาครัฐในครั้งนี้ถือเป็นสัญญาณที่ดีในการยอมรับการมีอยู่ของ “เศรษฐกิจแพลตฟอร์ม” และการปรับกฎหมายจราจรให้สอดคล้องกับความจริงบนท้องถนน การ เพิ่มซีซีรถไรเดอร์  เป็น 250 ซีซี คือจุดเริ่มต้นที่จะทำให้ไรเดอร์ไทยหลุดพ้นจากวังวนการเป็น “แรงงานนอกระบบ” สู่การเป็นผู้ประกอบอาชีพขับขี่รถรับจ้างที่มีสิทธิ์และหน้าที่ถูกต้องตามกฎหมายอย่างสมบูรณ์