หลังจากที่มีกระแสข่าวและการเรียกร้องจากสมาคมยานยนต์และภาคเอกชนเกี่ยวกับการปัดฝุ่นโครงการกระตุ้นตลาดด้วยมาตรการ ‘รถเก่าแลกรถใหม่’ เพื่อช่วยดึงยอดผลิตและลดมลพิษฝุ่นละอองขนาดเล็ก PM 2.5 ในประเทศไทย ล่าสุดทางฝ่ายกำหนดนโยบายภาครัฐได้มีการขยับตัวและเปลี่ยนทิศทางเชิงยุทธศาสตร์ครั้งสำคัญ โดย นายพรชัย ฐีระเวช อธิบดีกรมสรรพสามิต ได้เปิดเผยว่า กรมสรรพสามิตอยู่ระหว่างการเร่งดำเนินการจัดทำและออกแบบ “มาตรการแทนรถเก่าแลกรถใหม่“ ซึ่งเป็นการปรับเปลี่ยนกลไกทางภาษีและเงินอุดหนุนรูปแบบใหม่ โดยปรับหลักการเบื้องต้นให้หันมามุ่งเน้นการสนับสนุนยานยนต์ไฟฟ้า (EV) และยานยนต์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมที่ ผลิตและประกอบภายในประเทศไทยเท่านั้น บทวิเคราะห์ฉบับนี้จะเจาะลึกเหตุผลเบื้องหลังการพับแผนโครงการเก่า และโครงสร้างงบประมาณของมาตรการใหม่ที่กำลังจะเกิดขึ้น
1. เผยปมปัญหา ทำไมมาตรการ ‘รถเก่าแลกรถใหม่’ เดิม ถึงไปต่อไม่ได้?
จากการรายงานของ ข่าวรถยนต์ไฟฟ้า และแวดวงอุตสาหกรรมยานยนต์ การที่ภาครัฐต้องยุติแนวคิดในการนำรถยนต์เก่า (ที่มีอายุการใช้งานยาวนาน) มาแลกรับสิทธิประโยชน์หรือส่วนลดเพื่อซื้อรถยนต์คันใหม่ เกิดจากอุปสรรคและข้อจำกัดในมาตรการเชิงบริหารจัดการทางกายภาพและวิศวกรรมหลายประการ:
-
ปัญหาด้านการประเมินราคากลาง: การประเมินมูลค่าของรถยนต์เก่าที่มีสภาพแตกต่างกัน โครงสร้างเสื่อมสภาพไม่เท่ากัน ทำได้ยากและเสี่ยงต่อความเหลื่อมล้ำในการรับสิทธิ์
-
ข้อจำกัดในการกำจัดซากรถยนต์: ภาครัฐและหน่วยงานส่วนกลางไม่มีโครงสร้างพื้นฐาน โรงงานรีไซเคิล หรือขีดความสามารถในการจัดเก็บและทำลายซากรถยนต์เก่าคราวละนับหมื่นนับแสนคันได้อย่างเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
-
ความคุ้มค่าเชิงพาณิชย์: รูปแบบการให้สิทธิ์ลดหย่อนภาษีหรือวงเงินส่วนลดตามข้อเสนอเดิม (ที่มีการศึกษาตั้งแต่ 50,000 – 100,000 บาท) มีความซับซ้อนในการตรวจสอบสิทธิ์เชิงดิจิทัล
2. เปิดโครงสร้างหลักการเบื้องต้นของ “มาตรการใหม่”
เมื่อโครงการเดิมติดขัด กรมสรรพสามิตจึงได้ล้างไพ่และยกร่างนโยบายใหม่ขึ้นมาทดแทน โดยปรับเปลี่ยนไปใช้มาตรการทางภาษีและเงินอุดหนุนโดยตรง (Direct Subsidy) คล้ายคลึงกับกลไกของ EV 3.0 และ EV 3.5 แต่เพิ่มเงื่อนไขความเข้มงวดเพื่อปกป้องอุตสาหกรรมภายในประเทศ ดังนี้
ปัจจัยเงื่อนไขสำคัญที่ระบุชัดเจน:
-
ต้องผลิตในประเทศเท่านั้น (Domestic Only): ยานยนต์ไฟฟ้า ยานยนต์ไฮบริด (HEV) หรือจักรยานยนต์ไฟฟ้าที่จะเข้าร่วมรับสิทธิ์ในนโยบายนี้ จะต้องเป็นโมเดลที่ผลิตจากโรงงานในประเทศไทยเท่านั้น เพื่อเป็นการกระตุ้นให้เกิดนโยบายลงทุน ตั้งฐานผลิตแบตเตอรี่ และเกิดการจ้างงานแรงงานไทย หลังจากที่ค่ายรถยนต์ต่างๆ ได้สิทธิ์นำเข้ามาตรการสนับสนุนไปก่อนหน้านี้
-
ไม่ใช่โครงการหว่านแหเหมือน “รถคันแรก”: กระทรวงการคลังย้ำจุดยืนอย่างหนักแน่นว่า มาตรการใหม่นี้มีจุดประสงค์เพื่อ “การเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน” และส่งเสริมพลังงานสะอาดที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อควบคุมดัชนีคุณภาพอากาศ ไม่ใช่มาตรการกระตุ้นยอดขายแบบไร้ทิศทางเหมือนโครงการรถคันแรกในอดีต
ตารางเปรียบเทียบแนวคิดนโยบาย ‘รถเก่าแลกรถใหม่’ แบบเดิม กับ ‘มาตรการใหม่’ ของกรมสรรพสามิต
| มิติการเปรียบเทียบนโยบาย | โครงการ ‘รถเก่าแลกรถใหม่’ (แนวคิดเดิมที่ยกเลิก) | มาตรการสนับสนุนรูปแบบใหม่ (สรรพสามิตเร่งออกแบบ) | ผลกระทบและเป้าหมายเชิงเศรษฐกิจ |
| เงื่อนไขผู้รับสิทธิ์ | ต้องนำรถยนต์เก่าที่มีอายุการใช้งานมาส่งมอบ | ไม่ต้องมีรถเก่ามาแลก แต่จำกัดโควตาและสเปกรถ | ลดความซับซ้อนในขั้นตอนการตรวจสอบสิทธิ์ของผู้ซื้อ |
| ขอบเขตประเภทยานยนต์ | ครอบคลุมวงกว้าง รถคาร์บอนต่ำประเภทต่างๆ | เน้น EV และไฮบริดที่ผลิตภายในประเทศเท่านั้น | ดึงดูดเม็ดเงินลงทุนประกอบโรงงานในไทยโดยตรง |
| ปัญหาทางเทคนิค | ติดขัดเรื่องกระบวนการประเมินราคาและการกำจัดซาก | ต้องกำหนดเกณฑ์การจัดสรรเม็ดเงินให้โปร่งใส | ภาครัฐทำงานได้คล่องตัวขึ้น ไม่ต้องแบกรับซากรถ |
| แหล่งที่มาของงบประมาณ | พ.ร.ก. กู้เงิน เพื่อแก้ไขวิกฤตพลังงาน | พ.ร.ก. กู้เงิน พลังงานสะอาด วงเงินเดิม | ใช้จ่ายงบประมาณแผ่นดินได้อย่างมีประสิทธิภาพ |
3. เจาะลึกแหล่งเงินทุน: ส่องงบประมาณ พ.ร.ก. กู้เงิน 4 แสนล้านบาท
ในมิติของ รีวิวมอไซค์ และข้อมูลการคลัง ภาครัฐยืนยันว่าจะไม่มีการกู้เงินเพิ่มเติมหรือสร้างภาระหนี้สาธารณะใหม่ โดยจะยังคงขับเคลื่อนนโยบายภายใต้แผนงานที่ 2 ของ พระราชกำหนด (พ.ร.ก.) ให้อำนาจกระทรวงการคลังกู้เงินเพื่อแก้ไขปัญหาวิกฤตพลังงาน วงเงินรวม 400,000 ล้านบาท ซึ่งในกรอบ พ.ร.ก. ดังกล่าว ได้มีการกันและจัดสรรงบประมาณเอาไว้แล้วจำนวน 200,000 ล้านบาท สำหรับนำมาใช้ในแผนงานปรับโครงสร้างด้านพลังงานของประเทศ และการสนับสนุนอุตสาหกรรมยานยนต์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมโดยเฉพาะ มาตรการใหม่นี้จึงเป็นการดึงเม็ดเงินจากกองทุนดังกล่าวมาขับเคลื่อนให้เกิดการซื้อขายที่เป็นรูปธรรมและคุ้มค่าที่สุด
บทวิเคราะห์ ทิศทางตลาด EV และค่ายรถยนต์ในประเทศไทย
ข่าวมอไซค์ เชิงลึกประเมินว่า มาตรการแทนรถเก่าแลกรถใหม่ ในครั้งนี้ จะกลายเป็นตัวแปรสำคัญที่ช่วยต่อลมหายใจให้แก่อุตสาหกรรมยานยนต์ในไทย หลังจากที่ตลาดรถยนต์สันดาปภายใน (ICE) เผชิญภาวะชะลอตัว การบีบเงื่อนไขให้สนับสนุนเฉพาะรถที่ “ผลิตในประเทศ” จะทำให้ค่ายรถยนต์สัญชาติจีน ญี่ปุ่น และยุโรป ที่เคยลงนามในข้อตกลง EV 3.0 และ EV 3.5 ต้องเร่งสายการผลิต (Ramping Up) ในโรงงานฝั่งไทยให้เร็วขึ้น เพื่อให้รถของตนเองได้รับสิทธิ์ประโยชน์นี้ ซึ่งจะส่งผลดีต่อซัพพลายเชนผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ในประเทศข้ามคืน
บทสรุปภาพรวม ก้าวสู่ยุคพลังงานสะอาดที่เป็นรูปธรรม
การปรับเปลี่ยนแผนงานของกระทรวงการคลังสู่ มาตรการแทนรถเก่าแลกรถใหม่ ถือเป็นทางออกเชิงนโยบายที่ชาญฉลาดและตัดปัญหายุ่งยากเรื่องการบริหารจัดการซากขยะอุตสาหกรรมออกไปได้อย่างสิ้นเชิง การมุ่งเป้าอุดหนุนยานยนต์ไฟฟ้าและไฮบริดที่ผลิตในไทย นอกจากจะช่วยแก้ปัญหามลพิษ PM 2.5 ในระยะยาวแล้ว ยังเป็นการตอกย้ำภาพลักษณ์ของประเทศไทยในการเป็น “ฮับยุทธศาสตร์การผลิตยานยนต์แห่งอนาคต” ของภูมิภาคอาเซียนอย่างมั่นคง ซึ่งคาดว่ารายละเอียดเกณฑ์และวงเงินส่วนลดที่แน่ชัดจะถูกประกาศอย่างเป็นทางการภายในไตรมาสหน้านี้
